2016/06/25

ANTZUOLAKO LANTOKIAK (III): EMILIANO ALONSO GALLO


 EMILIANO ALONSO MATA

Herrian izandako eta egun dauden industriak aztertzen nahiz bide batez ezagutzen ere ari gara aspaldi honetan. Gaur, “Industrias Emiliano Alonso Gallo” dakargu gogora.

Desagertuta dagoen jarduera bat denez, bere jatorriaz eta bilakaeraz hitz egiteko hitz ordua eskatu genion industria hau sortu zuenaren semeari, Emiliano Alonsori hain zuzen ere. Baiezkoa eman ondoren, “Danok Bat” elkartean batzeko geratu ginen. Bertan hitz egindako bizipenak dira hemen azaltzen direnak, eta udal agiriekin borobilduko direnak.

Emiliano Alonso aita etorri aurretik bere anaia zen Pedro Alonso ailegatu omen zen Bergarara. Gero, “efecto llamada” egon zen eta orduan Emiliano Alonso aita ere etorri zen Bergarara, 1940. hamarkadaren hasieran. Horrela diosku bere semea den Emilianok. Eta jarraitzen digu esaten: “Mi padre era resinero en Madrid de Caderechas, provincia de Burgos, en el Valle de Caderechas que es el valle de las cerezas, cerca de la población de Oña”. 

Bergarako Altos Hornos edo Labegaraietan ibili omen zen lanean hasiera batean bere aita, baina baita puntak-eta egiten zituen San Prudentzion zegoen tailer batean ere orduak sartzen zituen.  Aita dagoeneko lanean zebilela, bere emaztea zen Asuncion Mata eta orduan bi edo hiru urte besterik ez zituen Emiliano hartu eta Antzuolara iritsi ziren, eta 1945ean erroldatu ziren herriko udaletxean.  Beraz, esan dezagun 71 urte daramatzala Emilianok Antzuolan. Gaur Ongi Etorri taberna dagoen antzinako etxean hasi ziren bizi izaten, eta handik aurrera bertako auzotarrekin harreman oso estuak izan zituzten (Purita Zabalo, Nieves Zabalo, Marcelino Garmendia …).

Ume koxkorra zenean eskola nazionalean hasi zen, baina gero Maristetara pasatu omen zen“con el Padre Francisco, porque los maristas tenían fama de que se enseñaban mejor. Fui también monaguillo y después me cogieron para fraile, y estuve estudiando junto con Jesus Mari Azkarate, del caserío Azkarate, en los Sacramentinos de Tolosa”. 

Eta semea Tolosan zegoen bitartean antolatu zuen bere aitak tailer bat Roman Garitanorekin batera Ondarra auzoan, orain Garitano arotzeria dagoen tokian. Egia esanda, eta hala aitortu nahi digu, herrian eta inguruan beste tailer askoren bezala, garai hartan nahiko klandestinoa sortu zen aktibitate hura. Puntak egiten hasi ziren, eta hasiera hartan Bergarako Eguren lantokian erosten zuen trefilatzeko materiala, gero puntak-eta egiteko. Gogoratzen da garai hartan, kartoirik ez zegoen garaia izanik, dena egurrezko kaxen bitartez egiten zela, eta halaxe Murtziaraino bidaltzen zituzten tailerrean egindako punta txikiak.

Aktibitatea 1958an-edo hasi omen zuen Ondarren bere aitak, eta 1961eko industria Udal agirietan dagoeneko azaltzen da Emiliano Alonsoren tailerra.

1960ko iragarkia

Hasteko Jose “Gallego” eta aita hasi ziren lanean, eta orduak sartzera Genaro Jauregi, Felix Garitano, … aurretik ezagutzen zituen Bergarako Altos Hornos-ko langileak ere ibiltzen ziren. Aldi berean “el hijo de Román Garitano también empezó a trabajar con nosotros”. Denak ordu pila bat sartzen omen zituzten, batzuetan goizeko 6:00retan hasi eta gaueko 8:00ak arte, eta gainera leihoak ezin zabaldu, punten fabrikazioak zarata handia ateratzen zuelako: “El trabajo era duro al comienzo, manual. Me acuerdo que Román hizo un bombo de madera que después se forró con chapa, y ahí metíamos las puntas junto con la viruta de cuero que comprábamos en la curtiduría de Galarza y Arbulu, y con aquello limpiábamos las puntas. Era un proceso de hora y media más o menos. Después, en el taller había tres escalones, y encima una tolva, allí echábamos las puntas hasta que se llenaba y venían la madre de Ignacio Larrea, la hermana de Román Garitano, Secundina, y mi madre a empaquetar. Traíamos el cartón de Villalba, y entonces las mujeres hacían el paquete, metían los clavos, pesaban y cerraban. La materia prima se traía de Zumárraga, de los Ibarrondo. Traíamos casi preparado, después trefilábamos hasta las medidas que tú querías. Pero a veces traíamos ya trefilado y el pedido era según el diámetro. Entonces mandábamos algunas en cajas de madera para ferrocarril, hechas por Ramón; otras veces paquetes de tres kilos para pedidos de 1000 e incluso de 6000 kilos, por ejemplo para Albacete; otras a Murcia… Ignacio Larrea, y me parece que también Julián Errasti venían a cargar, colocar, tapar en el camión. Nos llevaba todo el día. Entonces la tonelada se pagaría a 600 pesetas”. 

Negozio ondo zihoan, eta puntak egiten ez ziren bakarrak Antzuolan, Camacho ere bazegoelako. Baina baita beste batzuk ere. Adibidez, Eduardo Egurenek, Jose Iñurrigarro bizi zen etxe azpian (Kalegoi), beste punta lantoki bat zeukan. Berak, Zabalaleta bizi zen etxe azpiko (Kalegoin ere) lantokian trefilatzen omen zuen. Gero Antzuolatik Betoñora joan omen zen eta “Industrias Danok Bat” sortu zuten bertan. Bazkidea Bizkalatzako aita, Juan Martin Etxeberria izan omen zen.

Zorroztarrietako Pedro Larrañagak ere izan omen zuten beste tailer bat Iñarrikua parean zegoen beste tailer batean, eta bertan ere puntak egiten zituzten, eta hemendik ondoren Bergarara joan ziren.

Une hartan hain ezaguna bihurtu den Bergarako Lazpiur ere etortzen zen gure Ondarreko lantokira, eta bertatik eramaten zituzten bonboan geratutako galtzairuzko ezpalak edo birutak, puntak garbitu ondoren bertan geratzen zirenak. Eurak hasiera batean ere puntak egiten hasi zirelako.

Ondarretik Lizarraga auzora bidali zuten ekoizpena, “pensando que lo que hicimos sería suficiente pues se quedó pequeño, y fuimos ampliando la fábrica hacia el fondo”. 

1965ean Lizarraga auzoan azaltzen da bere jarduera, udal agiri batek dioskun bezala: “Emiliano Alonso Gallo pide autorización para la fabricación de clavos y trefilación que tiene establecido en el barrio de Lizarraga de esta villa. Se acordó conceder la licencia [1].

1965eko INDUSTRIAK (Relación de las actividades inocuas)
ENPRESA
TOKIA
JARDUERA
Manufacturas Olaran, S.A.
Plaza General Mola
Artículos latex
Galarza Hnos. Arbulu y Cia.
Mártires de España
Curtidos
Bareño Hnos, S.L.
Calle Abajo
Curtidos
Florencio Barrena
Estala aldea
Colas y gelatinas
Hilaturas de Vergara S.A.
Bº Antigua
Hilados
José María Camacho
Calle Abajo
Trefilación y clavos
Emiliano Alonso
Id.
Ide.
Santos Urriategui
Mártires de España
Tornillería
Tallares “ASABA”
Calle Abajo
Id.
Pedro Echániz
Id.
Colas y gelatinas
Eusebio Beiztegui
Mártires de España
Tornillería
Talleres GOIZPER, S.C.I.
Id.
Taller mecánico
Talleres ANZUOLA
Calle Abjo
Pasadores cónicos
Talleres ELCO, S.A.
Id.
Tornillería
Legajo 21, correspondencia del año 1966

Izan ere Ondarran lanean zebilenean Lizarraga auzoan proiektatu zuen etxe berria egitea, eta hala eskatuta baimena, herriko Udalak: 

"Se acordó conceder a don Emiliano Alonso Gallo, para que pueda verificar una toma de agua de la tubería general con destino a la nueva casa que proyecta edificar en el término llamado “Iñarrecua”[2].  

Semeak dioskunez, 1966tik bizi da gaurko etxean. Baina urte berean “don Emiliano Alonso Gallo solicita la autorización para levantar un piso de nueva planta en la casa de su propiedad. Se le concede”[3].

ETXEA ERAIKITZEN ETA ETXEA ERAIKITA 1950. HAMARKADAREN BUKERAN ETA 1960. HAMARKADAREN HASIERAN
  EMILIANO ALONSOK EGINDAKO ETXEA ETA BEHEKO PABILOIA IKUS DAITEZKE. ESKUMAKOA, BERRIZ, BAREÑO LANTOKIA DA. 
1970. URTEKO ARGAZKIA

1969an, 15 langile omen zituen, eta urteko ekoizpena 4.500.000 pezatakoa.[4] 

Emiliano Alonsok gogoan ditu gara hartako beste hainbat bizipen: “En el proceso de fabricación también usábamos ácido para quitar las impurezas del alambre que nos traían. Ácido y agua con cal eran los ingredientes que usábamos para limpiar de impurezas y antes de empezar a trefilar. Otra opción era traer con la trefilación hecha, pero la materia prima entonces era más cara. Se compraron algunas nuevas máquinas de Artagn (en la basílica de Begoña), en Bilbao. Trabajaron entre 12 y 15 trabajadores en total en la nueva fábrica…”. 

 Pabiloi berria eraikitzen, 1970. hamarkadaren hasieran.

1972an enpresa zabaltzeko baimena eskatu zuen: “Alonso Gallo solicita autorización para excavación de 400 metros cúbicos en el límite del taller de su propiedad, para destinar a la edificación de ampliación de dicho taller. Se le conceder mover las tierras, pero se le hace saber que para hacer el nuevo pabellón será necesario proceder a la remodelación del polígono nº26 que en la actualidad está calificado de urbano”[5]. 

Egitasmoak egitasmo, baina, “después llegó la época de crisis, sindicatos, huelgas… y al final se cerró hacia el año 1977-78. Sobre todo nos afectó muchísimo la crisis”.

Gaurko etxea eta pabiloia


Antzuolarra hartzen du bere burua Emilianok, baina jaioterria ez du ahazten:“Yo me siento anzuolano, pero tampoco me olvido del pueblo. Yo nací en Huéspeda de Calderechas. Todos los días me acuerdo del pueblo”.

Euskaraz dena ulertzen duela ere adierazten digu; garai batean euskara bakarrik ere egiten zuen: “En aquella época yo solamente hablaba en euskara. Ahora entiendo todo, pero como no practico…”. 

Beraz, Lizarraga auzora joaten garenean, bertan ikusi ahal izango dugu oraindik “Emiliano Alonso Gallo” industria puntak egiteko pabiloia… baina dagoeneko isilik, baina lerro hauen bitartez hiztun bihurtu duguna.


Eskerrik asko Emiliano Alonsori.


[1]  (1965-09-25, Libro de Actas y Acuerdos de 1965 a 1969, libro 21, folio 21 )
[2] Emiliano Alonso y casa nueva (1958-01-25)  (Actas y Acuerdos, 1948 a 1954, libro 19, folio 119)
[3] 1965-09-11, Libro de actas y acuerdos de 1965 a 1969,libro 21, folio 19:
[4] Correspondencia 1968. Legajo Informe destinado a la Jefatura Provincial de Protección Civil, a San Sebastián.
[5] 1972-03-09, libro de actas y acuerdos, 1969-1973, libro 21, folio 123:





2016/06/18

ALARDE EGUNA ALDATU, BERGARAKO BANDA ETA JUAN MIGEL ARTOLAZABAL

Alarde eguna ospatzeko aldaketa bat baino gehiago egon dira. Orain ohikoa bada uztailaren hirugarren asteburuko zapatuan bera ikustea, 1980a baino lehen abuztuan ospatzen zen, domekan, eta San Bartolome jaien inguruan.

1900ko abuztuaren 4ean egindako udalbatzarrean, berriz, zera proposatu zen: Lehenik alardea ospatzeko eguna aldetzea (Abuztuaren 28tik 26ra pasatzea), bigarrenik Bergarako bandari jaiak (eta alarde eguna) alaitzeko eskaera egitea, eta hirugarrenik, Juan Migel Artolazabal alardeko diskurtso emaile bezala izendatzea. Beraz, oso erabaki garrantzitsuak.

Baina zein izan zitekeen bada alardearen eguna aldatzeko aitzakia?  Joan gaitezen agirira (behean), bertan dugu erantzuna eta:

"El Ayuntamiento de esta villa que tengo la honra de presidir en su sesión ordinaria del día de ayer, en pleno y por unanimidad, decretó atendiendo a lo largo y cansado que se hacen las fiestas locales de la misma el mes de Agosto al propio tiempo que molesto a muchas familias, desmereciendo muy pronunciadamente la asistencia de gente el día 25 que celebra la iglesia parroquial la función de su patrona Nuestra Señora de la Piedad a la que está dedicada, que el alarde de armas que se viene celebrando en nuestro tiempo el día 28 en memoria de la acción de armas alcanzado por una compañía de soldados de esta villa el año 921 contra los árabes y moros yendo en socorro del Rey de Navarra D. García Íñiguez, tenga lugar el día 26. No es cosa nueva este acuerdo, pues en el siglo 17 se hacía también ese alarde el 26 de agosto. Lo que se anuncia para conocimiento del público. Anzuola 6 de agosto de 1900”.



1900eko abuztuaren 6an idatzitako agirian aipatzen da zergatik aldatzen den dataz alardea: "(por) lo largo y cansado que se hacen las fiestas locales... desmereciendo... la asistencia de gente el día 25 que celebra la iglesia la función de la patrona... que el alarde de armas que se viene celebrando... el día 28... pues tambien en el siglo 17 se hacia el 26 de agosto. Por lo que se anuncia para conocimiento del público".


Bide batez, urte hartako zinegotzia zen Marcelino Jauregiri ere agindua eman zitzaion Bergarako bandarekin negoziatzeko ze baldintza ekonomikotan ("a qué precio podría venir") etor zitezkeen San Bartolome edo Errukizkoa Amaren herriko jaiak (abuztuaren 25 eta 26an) alaitzera.

Erantzuna berehala etorri zen. Urte bereko abuztuaren 12ko udalbatzarrean, herriko jaietarako gutxi falta zela, Jauregik zera adierazi zuen: “que los músicos de Vergara se prestan a amenizar las fiestas locales los días 25 y 26 de agosto por 65 duros”. 

Beraz, badirudi ordutik hona etortzen dela Bergarako banda Alarde eguna alaitzera ere.
1900.URTETIK AURRERA DABIL BERGARAKO BANDA  HERRIKO ALARDEAN, hasieran "por 65 duros".

Eta hirugarren erabakia: "A Juan Miguel Artolazabal se le encargará el discurso del Alarde de Armas". Proposamen denak onartu zituen udalbatzarrak.

Juan Miguel ARTOLAZABAL alardeko diskurtsoa ematen, 1915. urtean


 Iturriak:
  • Akta eta Akordioen 8. Liburua (1887-1903)

2016/06/11

`IRINMODO´ ZORTZIKOA


Irinmodo´ aldizkaria ezagutu dogu kalian; orain, berriz, blog-a ere badogu sarian, baina ez giñuana pentsatzen zan `Irinmodo´ zortzikua ere egongo zenik!!!

Zortzikoari `Irinmodo´ jartzearen erruduna baina, Bittor Arbulu izan da. Berari bururatu zitzaion Jose Ignazio Ansorenak egindako kontsulta baten ondoren, izenik ez zeukan partitura honi `Irinmodo´ jartzia.
 
Xanti Solagaiztoa "Montxon" (ezk.), eta Pedro Telleria (esk.) txistulariak.

Bittor Arbuluri emango jat hitza partitura honen jatorriari markoa jartzeko: 

“Emoten dabenez, Jose Ignazio Ansorenak Zumarragako txistularia izan zen Paxkual Okarizen eskutik partitura batzuk jaso zittuen. Partiturak Antzuolako txistulari batek Paxkuali emandakoak ei ziren. Paxkualek esan ei zotzan Ansorenari Antzuolako txistulari hori, Gerran hil ei zebela. Zortziko hau   Gerbaxiok ere ba ei zeukan. Are gehixao, zortziko horri Pedro Telleria deitzen zotzen herriko txistulariak”.

Gure hipotesia, beraz,  Pedro Telleria izan zala partitura honen egilea edota egiletako bat da. Eta herrian askok dakigun bezala, Bergaran hil edo afusilatu zuten, Gerra Zibilean.

Beraz, lerro hauek balio beharko lukete aldi berean Pedro Telleria gogoratzeko eta bere lana ere eskertzeko.

Bittor Arbulu eta `Irinmodo´ zortzikoa alaitzen
 
Eskerrik asko, Bittor Arbuluri


2016/06/04

HAUTESKUNDEAK ANTZUOLAN (XVIII): BIGARREN UDAL HAUTESKUNDEAK (1983/05/08)

1983ko maiatzaren 8an ospatu ziren demokraziaren izeneko bigarren udal hauteskundeak Espainian.

Euskadi eta Antzuolako datuei begiratuz gero, hauteman daiteke EAJ-PNVren nagusitasuna, urte hartan oraindik zatitzeke zegoen partidu politikoa.

EUSKADI

LOGOA
BOTOAK
BOTOEN %
ESERLEKUAK
EAJ-PNV
392.406
39,45
1257
PSE-PSOE
257.291
25,87
353
HB
136.470
13,72
327
AP-PDP-UL
77.846
7,83
97
EE
73.281
7,37
122
Abstenzioa
553.772
35,3


ANTZUOLA
·         Errolda: 1.627
·         Hautesleak: 1.332
·         Eserleku-kopurua: 11

LOGOA
BOTOAK
BOTOEN %
ESERLEKUAK
EAJ-PNV
682
51,82
6
HB
280
21,28
2
PSE-PSOE
241
18,31
2
INDEPENDIENTEAK
113
8,59
1
Abstenzioa
295
18,13


Antzuolako abstentzioa oso urria izan zen, Euskadiko datuekin alderatuz, erdikoa.

Hau izan zen hauteskunde ondoren osatutako udalbatzarra:

ALKATEA:
  • JOSE Mª UGALDE LASKURAIN (EAJ - PNV).
ZINEGOTZIAK:

  • JULIAN IPARRAGIRRE ARTOLAZABAL (EAJ - PNV).
  • AGUSTIN CABO SANABRIA (PSOE).
  • JUAN JOSE LEGORBURU ZUBILLAGA (EAJ - PNV).
  • ANDONI AZCARATE LARRAÑAGA (EAJ - PNV).
  • JOSE ANTONIO UGARTEBURU ZUMARRAGA (HB).
  • JOSE BENITO ARTOLAZABAL BARRENECHEA (EAJ - PNV).
  • IÑAKI LETE ARANGUREN (EAJ - PNV).
  • JUAN JOSE AZCARATE JAUREGUI (INDEP - Ezker Batuaren Alde).
  • JUAN ANTONIO ITURBE LECETA (HB).
  • GREGORIO LONGARES GOMEZ (PSOE).
KARGU UZTEA: AGUSTIN CABO SANABRIAK (PSOE).ORDEZKOA: JUAN BENITEZ FERREIRA (PSOE).

Iturriak.
  • Eskerrik asko Mikel Larreari eskainitako zerrendagatik.