2016/04/17

SALATARIAK ETA SALATUAK LEHENDABIZIKO KARLISTADAN (1833-1839)

Lehendabiziko Karlistada garaia, 1833tik 1839ra izan zena, anaien arteko gerra bat bezala ere izendatuta dago, eta bertan ugariak izan ziren herritarren arteko bando bietan, liberal eta karlisten artean, elkarren arteko salaketak

Infante Carlos, Count of Montemolin.jpg Carlos Luis Maria Fernando de Borbón y Braganza edo
 Karlos V.

Salaketa hauek kudeatzeko, sail berezi bat osatu zen karlisten artean, eta bertan erabaki desberdinak hartu ziren Carlos Luis Maria Fernando de Borbon y Braganza edo Karlos V.aren  aurka egindako gradu maila desberdinetako salaketen arabera. 

Antzuolaren kasuan ere egon ziren salaketak, eta horietako bi aurkitu ditugu Tolosan dagoen Gipuzkoako Artxibo Orokorrean. Bat, Manuel de Gaztañagak bidalitakoa, baina orduan herriko alkatea zen Francisco Ugaldek sustatutakoa, eta bertan zera esaten da Gillermo Laborda eta Jose Ignazio Agirre ziren herritarren inguruan: 

Que ningún individuo de esta Villa por donde yo sepa ha hecho ausencia con pasaporte. Es cierto que D. Guillermo de Laborda y D. José Ignacio de Aguirre han estado algunos meses en Vergara, pero parece que motivos extraños  a la política y a la guerra fueron la causa de ello”. 

Beraz, bi susmagarri, biak ustez liberalak-edo, baina zer ikusi ez zutenak-edo garai hartako gertaera politiko eta belikoarekin. 

Ondoren dator, blog honetako beste atal batetik ezagutzen dugun pertsonaia: Anselmo Iñurrigarro. Bera, liberala ere, 1834an Arantzazuko basilika erretzeko agindua bete zuelako susmagarria edota erruduna zen. Ordutik, gertutik jarraitzen zuten agintariek bere bizitza, eta 1835eko uztailean, behintzat: 

Residía en Vergara… y se halla hoy según tengo entendido en San Sebastián con pasaporte del difunto general el Exmo. Sor. Zumalacarregui”. 

Beraz, bazuen handik eta hemendik ibiltzeko baimena, Tomas de Zumalakarregik berak emandako baimen bati esker.

Hala ere, jakineko kontua zen bai Anselmo eta baita beste herritar batzuk ere armatuak zeudela, eta beraz, susmagarriak: 

“Asimismo que los naturales de esta villa y están armados en la columna de chapelgorris D. Anselmo de Iñurrigarro, en clase de comandante, Juan Fausto Madinas y Asensio de Izaguirre, en clase de soldados, y Roque García Ascarreta, entregado del primer batallón de Eibar … No tengo noticias de que ningún otro se hubiese armado ni en dicha columna ni en la de urbanos”. 

Bazegoen beste susmagarri bat-edo: 1816an herriko idazkari izendatutakoa, eta 1877ra arte notario lanak ere herrian egindakoa: Antonio Maria de Lili. 

   “El escribano numeral D. Antonio María     Lili emigró el verano pasado a Vergara y su Ayuntamiento podrá decir si era el tal del cuerpo de urbanos”. (1835/06/22).

Kontuak kontu, eta arestian esandako txosten hauen arabera, herriko alkate ordea zen Pedro Antonio Iturbek isun hauek jarri zituen:

  • Jose Maria de Arcelus, 40.000 reales de vellón.
  • Anselmo de Iñurrigarro, 14.000 r.v.
  • Antonio Maria de Lili, 12.000 r.v.


Iturria: 
Expediente formado para la inspección y exacción de multas a los enemigos del Rey Nuestro Seño Dn. Carlos 5º, comprendidos en las listas nominales dirigido por el ayuntamiento. Gipuzkoako Artxibo Orokorra. Signatura CA 204,1.



No hay comentarios:

Publicar un comentario