2015/04/26

HAUTESKUNDEAK ANTZUOLAN (XII): HAUTESKUNDE OROKORRAK (1996/03/03)

1996ko martxoaren 3an egin ziren laugarren legealdiko hauteskunde orokorrak, hamalau urte ondoren galdu zituenak PSOEk, PP-ren mesederako. Oso juxtu irabazi zuen Aznarren partiduak, datuek esaten disokuten bezala:
  • PP (Botoen %38,79)
  • PSOE (Botoen %37,63)
  • IU (Botoen %10,54)
  • Abstentzioa (%22,62)
Euskadiko Autonomia Erkidegora joz:
    eaj bilaketarekin bat datozen irudiak
  • EAJ 315.793 boto, (% 25,43), 5 eserleku.
  • PSE  298.499 boto, (24,04%), 5 eserleku.
  • PP 231.286, (18,63%), 5 eserleku
  • HB  154.853, (12,47%), 2 eserleku
  • EB  116.133, (9,35%), eserleku bat.
  • EA 103.628, (8,35%), eserleku bat.
  • Abstentzioa, % 28,47
 Eta Antzuolan? Hauek izan ziren emaitzak:
  • Herri Batasuna, 371 boto, %30,84
  • EAJ, 337 boto, % 28,01
  • PSE,  225 boto, % 18,7
  • EA, 166 boto, %13,8
  • PP, 59 boto, % 4,9
  • Abestentzioa, %23,1

Antzematen den bezala, Antzuolan Herri Batsauna izan zen garaile eta abstentzioa, berriz, bost puntu gutxiagoa Euskadiko datuekin alderatuz gero.


2015/04/25

UZARRAGAKO ORDEZKARIAK AUKERATZEN BERGARAKO S. PEDRO ELIZAN, 1490ean.

Bergara - San Pedro de Ariznoa 01.jpg1390. urtean elkartu zen Uzarraga (gero Antzuola) Bergararekin, beraz bere menpean bizi zen. Hala ere bere karguak izateko eskubide osoa zeukan, eta halaxe "dos oficiales regidores, escuderos jurado executores" joaten zirena urtero, San Migel egunean (irailak 29) "a la iglesia de San Pedro". 

Beraz, San Pedro parrokian (hobeto esanda, kanposantuan) aukeratzen ziren  urtero antzuolarren (garai hartan Uzarragakoak izendatuak) ordezkariak. 

1491eko ordezkariak aukeratzeko bertan egindako akta bat ere badaukagu. Zera diosku:

1490 septiembre 29. Vergara, iglesia de San Pedro

El concejo de Vergara, a propuesta de Martín Ibáñez de Arguizain, alcalde saliente, procede a designar a los nuevos titulares de los cargos municipales de la villa y de sus anteiglesias de Oxirondo y Uzarraga, que ejercerán sus responsabilidades hasta el próximo día de San Miguel (29 de septiembre de 1491).

En el çimenterio de la iglesia de sennor Sant Pedro de la Villa Nueva de Vergara, a veynte e nueve dyas del mes de setienbre, anno del Nasçimiento del nuestro Salvador Ihesuchristo de mill e quatroçientos e noventa annos, dia de Sant Miguell, en presençia de mí, Martin Peres de Arrese, escrivano del rey e de la reyna, nuestros sennores, e su notario público en la su Corte e en todos los sus regnos e sennorios, e de los testigos de yuso escriptos, estando ende presentes en el dicho çimenterio ayuntados toda la mayor parte de los vecinos e moradores de la dicha villa e de las collaçiones de Oxirondo e Uçarrraga e su tierra e juridiçion a canpana tannida, segund que lo han de uso e de costumbre de se ayuntar por los dias de Sant Miguell de setyenbre en cada ano, por quanto oy dicho dia avian espirado e espiravan los ofiçios del dicho conçejo e los conbenia criar en aquel dia otros de nuevo, y estando asy juntados e luego ende Martin Ybanes de Arguiçayn, alcalde hordenario del anno proximo pasado, estando ende juntos, como dicho es, los veçinos e moradores de la dicha villa e de las dichas collaçiones de Oxirondo e Uçarraga, les preguntó quién habia de ser alcalde, que nonbrasen e declarasen, porque en concordia de todos le tomasen juramento en forma devida, segund era usado e acostunbrado e asymismo, en seguiente, los otros ofiçiales. 

 UZARRAGA


E luego yn continente dixieron e respondieron que sy e que nonbravan e nonbraron luego ende por alcalde para en aquel anno venidero a Lope Garçia de Gaviria, fijo legytimo de Lope Garçia de Gaviria, morador en el arraval de la dicha villa, que presente estava; e byen asy despues d’esto nonbaron por procurador general del dicho conçejo e su tierra e juridiçion y perrochia a Martin de Aumategui; e por escrivano fiel, a mí, el dicho Martin Peres, para la dicha villa e su tierra e juridiçion e perrochias de Oxirondo e Uçarraga; e por fieles regydores, a Pero Peres de Arriçuriaga e a Pero Lopes de Eyçaguirre para la dicha villa e su collaçion; e por jurado executor que tenga la carçel, a Martin de Esteuvo (?), todos veçinos e moradores de la dicha villa e sus arravales; e asymismo, nonbraron los de la perrochia de Oxirondo por sus fieles para su collaçion a Martin Peres de Egoça e Ochoa de Narbayça, e por jurado, a Martin de Munabe; y los de la perrochia de Uçarraga nonbaron para su collaçion a Martin Gonçales de Galardy e Martin Sanches de Yguerybarr, e por jurado, a Pero Martines de Alvisua, morador en sus collaçiones. E luego yn continente el dicho Martin Yvanes de Arguiçayn, alcalde que espirava en aquel dia, le tomó juramento en forma devida sobre un libro mysal y sobre la sennal de la crus (cruz) puesta sobre las palabras de los Santos Evangelios al dicho Lope Garçia, e dixo que asy lo jurava e amen, que guardaria el serviçio de Dios, nuestro Sennor, e de Sus Altesas, el pro bien común de la república e de todos los vesinos e moradores d’ella, e –lo que Dios no quisyese– sy contrario fisiese, Dios le demandase mal y caramente en este mundo y en el otro, e bien asy guardaria las ordenanças del dicho conçejo, e dio por fiador a Juan Peres d’Erreçabal, vesino de la dicha villa; e luego \yn continente / el dicho Lope Garçia, alcalde, en aquella misma forma e manera qu’él juró, les tomó juramento sobre la crus puesto sobre el libro misal a los sobredichos procurador e fyeles e jurados, a todos en la forma devida, como dicho es, e a la confusyon del dicho juramento todos ellos e cada uno d’ellos dixieron que asy lo juravan e amen, que guardarian el servyçio de Dios nuestro Sennor e de Sus Altesas e pro bien comun de la república e de todos los vesinos e //moradores d’ella, e bien asy dieron por fiadores cada uno su fiador, segund e como era usado e acostunbrado, e obligaron todos e cada uno d’ellos cada uno sobre sy con sus fiadores en forma devida. E luego el dicho Martin Ybanes, alcalde espirado, e los otros vesinos e moradores de la dicha villa e de las dichas perrochias que estavan juntos, dieron \todo/ poder con facultad que conbenia a los susodichos alcalde e procurador e ofiçiales para usar (?) çevil e cryminal, segund <susodichos alcalde e procurador e ofiçiales e de la forma e manera que era usado e acostunbrado, tanto quanto pertenesçia por derecho, fasta el otro Sant Miguel primero e otorgaron carta de poder bastante a hordenaçion de letrados. Testigos que fueron presentes: Juan Peres d’Erreçabal e Lope Peres de Gallaystegui e Martin de Galarça e Juan Lopes de Gallaystegui e Garçia Ybanes (?) de Arostegui e Garçia Peres de Arostegui e otros muchos vesinos de la dicha villa. E yo, el sobredicho Martin Peres de Arrese, escrivano e notario público e escrivano fiel en la sason, fuy presente a todo lo que sobredicho es en uno con los dichos testigos e, por ende, por ruego e otorgamiento del dicho conçejo fise escrivir e escrivi este testimonio en este pliego de papel con este en que va myo signo e por ende fis aqui este mio sygno en testimonio de verdad. Martin Peres.


Iturria:
  • Bergarako Artxibo Historikoa: (B) AMBer, L/061, registro del concejo. Copia de fines del siglo XV o comienzos del siglo XVI. 
  • Lema Pueyo, Jose Angel (2007). Fuentes documentales medievales del País Vasco. Nº 133. Donostia: Eusko Ikaskuntza.






2015/04/19

HAUTESKUNDEAK ANTZUOLAN (X): HAUTESKUNDE OROKORRAK (1989/10/29)

1989ko urriaren 29an ospatu ziren hauteskunde orokor hauek, eta aulki bat gutxiagorekin geratu zenhirugarren aldiz gehiengo osoa lortzeko Felipe Gonzalez (PSOE). Dena dela, Herri Batasunak parte hartu ez zuenez Madrilgo parlamentuan, ez zuen arazorik izan gobernatzeko.
  • Abstentzioa, % 30,26 izan zen.
Euskadiko Autonomia Erkideagoan (EAE) aldaketa bat getatu zen, izan ere Gipuzkoan EAJk ez zuen gehieneko botoa izan, Herri Batasunaren mesederako. Eta berau aldaketa sinbolikoa izan zen. EAE-go osoari, berriz, begiratuz gero, nabarmen irabazi zuen Eusko Alderdi Jeltzaleak 252.119 botorekin (botoen %22,93). Eskerrak horri 5 eserleku lortu zituen Madrilgo parlamentuan. Ondoren, PSOE/PSE, 233.650 botoekin (%21,25)(6 eserleku) eta ondoren Herri Batasuna 186.646 botoekin (%16,98) (4 eserleku).
  • Abstentzioa, berriz, %32,42, Espainian baino bi puntu gehiago.
Antzuolan, ostera, hauek izan ziren emaitzak:
  • Herri Batasuna (HB): 407 boto           (% 29,7).
  • Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ): 332 boto (% 24,23).
  • Eusko Alkartasuna (EA): 245             (% 17,88).
  • Abstentzioa, berriz, %15,46. EAE-kin alderatuz, erdia.
1986ko hauteskunde orokorrekin alderatuz gero, EAEko nahiz Antzuolako boto datuek behar dute azalpen bat. Izan ere, 1986ko irailean EAJ-n zatiketa bat  eman zen, EA edo Eusko Alkartasuna sortuz. Horrek boto galera itzela ekarri zion EAJri. Hala, Antzuolako kasuari begira, 1986ko hauteskunde orokorretan EAJ-k 484 boto atera bazituen ere, 1989an 332. Beraz, jatsiera itzela: 152 boto!

Berau, inflexio puntu bat izango da zatiketa hau EAJrentzat (baita Antzuolako EAJrentzat ere) ondorengo bozketetara begira.




2015/04/12

UGARTETORRE

 
  ARMARRIAREN ARGAZKIA,  INDALENCIO OJANGURENEK ATERATAKOA
http://hdl.handle.net/10690/80741

Antzuolak ez du jatorriz dorretxerik, beste hainbat tokitan ikus daiteken bezala, baina bai dorre tankerako etxe bat: Ugartetorre. Gaur ikusten dugun eraikuntza XVII. mendekoa da, garai hartan oso ohiko arkitektura sendo eta mardul duena. Hararria da ugari leiho, ate eta ertzetan. Hala ere, aipamen berezia behar du teilatuaren egur zuraje edo egiturak.

Baserri honen lehendabiziko aipamena 1391ekoa da, orduan Pero Ugarte bat bizi zen bertan.

Dena dela,  baserri honekin batera beste baserri zahar bat ere egon zen, XVII. mendeko udal errolda agiri batek dioskun bezal, izan ere "en el viejo Ugarte" Domingo Urzelai, emaztea eta hiru seme bizi zirelako. Ugarte nagusian, berriz, Miguel Martinez de Ugarte, mutil zaharra bezala izendatua, bere bost seme-alabekin, eta bi morroi bizi zen. Bitxia "soltero" izatea eta 5 seme-alaba. Beraz, garai bateko handikien boterea agian.

`Ugarte´ abizena jarraian luzatu da ia XX. mendera arte Antzuolan. Hori baieztatzeko Elizbarrutiko Artxibo Historikoa arakatu besterik ez dago.

XVI. mendeko datuak erabiliz, bertako bizilagunen aipamen zaharrena 1502koa da, orduan jaio zen bertan Martin Ugarte Udala, Pedro Ugarte eta Martina Udalaren semea. Ondoren datoz Juan (1512); Maria (1538); Marina (1541); Miguel (1542); Antonio (1545); Domenya (1551); Ana (1566) eta Antonio (1582) (azken biak Ugarte-Vicalaca).

Bi ezkontza ere tartean: Juan Mendizabal eta Domeja Ugarte (1576) eta Julian Santa Cruz eta Ana Ugarte (1595).

Hildakoen zerrenda, berriz, ere bai: Miguel Ugarte (1574); Domeja Ugarte (1581); Marina Ugarte (1581) eta Maria Ugarte (1581).

Bergarako artxiboan, bukatzeko, 1628ko abuztuaren 21eko auzia adierazten zaigu Miguel Martinez de Ugarte, Pedro Perez de Udala eta Juan Ascargorta Ayzaga, alde batetik, eta oñatiarra zen Esteban de Larrinagaren artean, bestetik, bere menpean aritu zirelako ikazkin frantsesak pagoak sustraitik ateratzen Urola mendian.

Ugartetorrek duen inguru ikusgarriena bere teilatuaren zurajea da, non haritza eta gaztainondoa den nagusi. Hona argazki batzuk:










Honezaz gain, badago altxor txiki bat ere baserri eder honetan:

ISIDRO ZABALETA, UGARTE TORREKO BIZILAGUNETAKO BAT


UGARTETORREK BADAUZKA ARETO NOBLEAK, NON BERE NOBLEZIA edo HERRI-ARISTOKRAZIOAREN JATORRIA ADIERAZTEN DUEN


HORMAK (eta lera) HITZ EGITEKO GAI IZANGO BALIRA?

UGARTETORRE ETA TXANBOLIN BERRI

























UGARTETORRE ETA ARANBURU (ANBU) BASERRIA

UGARTETORRE ETA LIZARRAGA AUZOA

Hala ere, ezin dugu ahaztu Ugarte errota ere. Dauzkagun datuen arabera, errota honen berri badugu 1528rako. XVII. mendean ere zutik jarraitzen du. Beste berri bat XVIII.mendekoa da, zera esanez: Maria Josefa Agirre eta Gorrizek, Ugarte torreko jabeak, etxebizitza bat eraiki nahi zuela errotaren parean. Beraz, errotarekin bat eginda etxebizitza.

 





















UGARTETORRE errota/TXANBOLIN BOTA AURRETIK
 1986. URTEA


 ITURRIAK
  • Antzuolako baserriak eta errotak
  • Donostiako Elizbarrutiko Artxibo Historikoa
  • Bergarako artxibo Historikoa. Signatura: 01-C/427-20
  • Isidro Zabaleta

2015/04/05

ITURRIAK EZAGUTZEN (X): TRUKARRIXAKO ITURRIA

 TRUKARRIAGA/TURKOARRIGAKO/TURKARRIAGA/ TRUKARRIXA ITURRIA ATZEAN UZARRAGA AUZOA

Astoaga lurtsailean kokatzen da inguru eder eta ezkutu hau.
Antzinakoa da bere aipamena, hala 1635 eta 1638ko Bergarako udal artxibo historikoko agiri batean zera azaltzen da

"Autos de Andres Perez de Laudans, dueño de la casa de Querexacu, Pedro Garcia de Sagasticaval, dueño de la casa de Sagasticaval y Domingo Garcia de Oruesagasti, dueño de la casa de Oruesagasti, contra el concejo de la villa de Anzuola, sobre la propiedad de la corta de Trecu Arriaga, en el término de Astoaga".

Dokumentuetan `Trecu Arriaga´, `Turkoarriaga´, `Trukarriaga´, `Turkarriaga´... bezala ere ezagutu da  inguru hau. 

Bertara joan nahi izanez gero jarraitu bide hau. Antzuolatik Azaldegietara joan, eta hemen, Koroso aldera hartu beharrean jo eskumatik Bergara aldera. Bidean topo egingo duzu inguru eder honekin. Ikuspegi ederra du Uzarraga aldera eta, bertan, iturriaz gain elkarte baten etxola ere ikusi ahal izango duzu. Animatuz gero, Bergarako San Antonio gainean dagoen San Migelera joateko aukera ere badago, eta bertatik Bergara jaitsi. Antzuolara itzultzeko gonbidatzen zaitugu autobusa hartzera. 

 KOKAPENA

Beste aukera bat dagoeneko ezagutzen dugun oroigarria ikustera ere joan daiteke. Dena dela ez da batere erraza berau aurkitzea(Begiratu azpiko argazkia). Berau alde batera lagata, posible da Azaldegietako pistara ere joatea . 




TURKARRIAGAKO 
ITURRIA

 1977an EGINA




TRUKARRIAGAKO TXABOLA


2015/04/04

KANDIDO IZAGIRREREN ANTZUOLAKO HIZTEGIA

1968ko irailaren 12n hil zen Arantzazuko Santutegian 1913an Urretxun jaio zen Kandido Izagirre frantziskotarra. Euskaltzale amorratua, Arantzazu inguruko udalerrietako euskal lexikoa jasotzen aritu zen urte askotan, eta ezaguna da berak idatzitako "El vocabularioa de Aránzazu-Oñate y zonas colindantes".


 Kandido Izagirre

Antzuolarron euskararen lexikoa ere aztertu zuen Kandidok 1950-60. hamarkadan. Hala ere, norbaitek garai hartako herriko euskararen lexiko aztarnak jasotzea nahiko balitu, bere heriotza ondoren Aita Villasantek Kandidok argitaratu gabeko oharretatik jasotako bildumara joan beharko litzateke, eta bertan arestian esandako hamarkaden (50-60) Antzuolako euskararen hiztegiarekin topo egingo luke. Esan, testigantza bezala antzuolar askok hartu zutela parte hiztegigintza honetan.

Honatx hiztegi horretan azaltzen diren hitz batzuk: (A) Antzuola; (U) Urretxu.

 






2015/04/01

EUSQUERAZCO DOCTRINIA ANZUELAKO VERBA MODUAN (1825)

Antzuolak badu zeresana doktrina inguruan, herrian bi idatzi zirelako: bat, XVII. mendean "Amilletako doktrina" bezala ezagutzen dena, eta 1825ean argitaratu gabeko "Euskarazko doktrinia Anzuelako berba moduan".

Azken hau Euskaltzaindiak daukan Azkue Bibliotekan dago gordeta. Egileari dagokionez, ez dakigu gauza handirik, sinatzen duen Dr. P.A.Y ezezaguna dugulako. 

Dena dela ez da arraroa tokiko doktrinak idaztearena, nahiko arrunta izan zen herrietan, eta horrek adierazten diguna da garai hartako apaiz eta elizaren katekesia euskaraz egitekoaren premia; hots,  umeen eskolaratzea gero eta ohikoa bihurtu zenean, horrelako otoitzaldirako materiala ere euskaraz sortu beharra ikusi zen. 

73 orrialdek osatzen dute doktrina, eta 14.5 × 21.5 neurrikoa da. Lehenengo orrialdea azala da eta azken hiru orrialdeetan Maria Santisimen Letañia izenburupean latinezko otoitzok jasotzen dira. Orrialdeak zenbakitu barik daude. Oro har testua oso erraz irakurtzen da, baina orrialde batzuetako beheko eskuineko ertza urratua dagoelako testu zati batzuk galdu dira.

Beraz, XIX. mende hasieran antzuolarrek nolako euskara egiten (eta idazten) zuten jakin nahi izanez gero, hemen duzu altxor ederra.


 
 

Hemen azpian doktrina honen aurkibidea ikus daiteke:


Iturriak:
  • http://www.ehu.eus/ojs/index.php/ASJU/article/viewFile/5706/5386
  •  http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_content&view=article&id=764&Itemid=445&lang=eu