2014/05/10

UZARRAGAKO MAISUA IZAN ZENARI

Jose Maria Agirre Antia, Uzarragako maisua.


Gipuzkoako Diputazioari kezka berezia piztu zitzaion XX. mendearen hasieran auzoetako umeen eskolatzearekin, eta plangintza desberdinak martxan jartzeko asmoa adierazi zuen, eta horren ondorioa, adibidez, Uzarraga auzoak eskola bat berreskuratzearena.

Uzarragako eskolari buruz dugun lehendabiziko aipamen historikoa, baina, ez pentsa garai honetakoa denik. Are zaharragoa delako. Zehazkiago 1733ko otsailaren 22an dakigu udal agiriei esker, zera: "Juan Bautista de Zumaeta, sacristán de la iglesia parroquial de Uzarraga ... está enseñando la escuela de leer y escrivir, y contar a unos 42 o 43 niños ... mientras Juan Bautista de Garate (lo hace) en la calle". 

"Niños" aipatzen duenean, neskak ere badaudela adierazten du? Ez dugu datu kategorikorik esateko eskolan mutilak bakarrik zirenik, baina garai bateko (eta oraingo) idatzi eta ahozko diskurtsoetan generoaren erabilera okerrak beste zerbait pentsatzera bagaramatza ere, esan genezake neska eta mutilak batera zeudela. 

1777ko urtarrilaren 2an ere esaten da berriro: "había escuela de niños en la Parroquia de San Juan de Uzarraga".

Beraz, aspaldikoa da Uzarragako eskolaren lehendabiziko erreferentzia, baina eskola berak ez zuen beti zutik iraun.

XX. mendera joz, eta Jose Mariren garaiarekin bat eginez, 1915ekoa da Uzarragako eskolaren lehendabiziko aipamena, eta Felix Arrue izan omen zen maisua, izan ere urte berean herriko udalak ordaindu zion diru bat "eskolari eta elizako kantuari eskainitako lanengatik".

Baina berehala laga zion zeregin horri Felixek, eta bere ordez, maisu lanak egiten, Jose Maria Agirre Antia jarri zen. 

Beraz, Uzarragako auzo eskola lehenengotakoa izan zen Gipuzkoan, eta XX. mendearen hasiera hartan herri txikietan zegoen analfabetismo maila handiari erantzun bat ematea zuen helburu. Izan ere, garai hartako Gipuzkoako Diputazioak, 1920rako emandako datuen arabera, 5000 bizilagun baino gutxiago zeuzkaten herrietan ia %46ak ez zekien ez idazten ezta irakurtzen ere.
 

JOSE MARIA AGIRRE MAISUA ETA BERE UZARRAGAKO IKASLEAK (1954)

Hala ere honek ez zeukan konponbide erraza, kontuan izanda (Gipuzkoa osoari begira) umeak, bide txar eta lokaztuetatik,  3, 4 eta 5 kilometro egin behar izaten zituztela gertuko eskola batera iristeko. Gainera euria sarri egiten zuenez, eskolara joateko oztopoak besterik ez ziren izaten.
 
UZARRAGAKO BIDEA BUKATUTA (1957-65). AURREZ AURRE JOSE MARIA BIZI ZEN UZARRAGAKO OSTATUA


Uzarragako kasuan, behintzat, arazoa ez zen hain latza, baserriak, gutxienez, nahiko gertu aurkitzen zirelako, nahiz eta bideak sarri lokaztuta egon.

Uzarragako eskolak 1960. hamarkadaren bukaera arte iraun zuen bizirik. Dauzkagun datuen arabera, badakigu 750 neska-mutil pasa zirela bertatik “aprendiendo lo más elemental de ciencias y letras” (Jose Mariaren hitzak). Zergatik dakigun zehatz mehats 750 zirela? Ba, Jose Marik ikasle guztien izen abizenak desagertuta dagoen koaderno batean idazten zituelako.

Hasi, berriz, 1915ean,  eta esandako koaderno horren arabera, lehendabiziko ikaslea  Benito Yarza izan zen. Bitxiena ere bada eskola horretatik baserri bereko belaunaldi desberdinak ere pasa zirela (Azkarate eta Iraeta baserrikoak, adibidez); hau da, ume askoren aittaitta eta amamak, eta gurasoak ere pasatu ziren bertatik.

Uzarragako eskola eliza zaharreko (orain kanposantua) sakristian kokatuta zegoen. Eskola barruan binaka jartzeko pupitreak zeuden (ikusi behean argazkia); aldamenean, paperezko lorez apaindurik,Inmaculada amabirjina zegoen, eta, gela bukaeran, horman, zabaldutako Espainiako bandera. Hau normala zen, izan ere Jose Mari karlista ideologiakoa zen, eta gainera herriko zinegotzia ere izan zena.

Are gehiago, kronikalari aparta ere izan zen. Garai hartan (1920-30) Donostiako “La Constancia” egunkarirako euskaraz idatziko du, eta ondorengo urteetan “La Voz de España” eta “Diario Vasco” egunkarietan ere bai, baina gazteleraz.

Esandakoa gutxi balitz, bizarra mozten ere trebea omen zen, eta zapatu arratsaldeetan nahiz domeka goizetan berarengana joaten ziren inguruko baserritarrak bizarra moztera, kontuan izanda orduan astean behin mozten zela baserrian bizarra.

Ezagutu zutenek zeregin hauek zituela Jose Marik dioskute: maisu, sakristau, kanpai-jole, bizargin, idazle, telefonista, ostalari, koruko abeslari (oso ahots ona omen zeukan), idazle, animalia zaintzaile …

Jose Maria, baina, kaletarra zen, Buztinzuri kalean jaioa 1885ean, nahiz eta bere bi urteak Bergarako Mieka baserrian pasatu. 1887an, baina, alargundu zen bere aitarengana bueltatu zen, eta herriko kurtiderietan lanean hasi zen mutik koxkorra zela. Hogei urte zituela Durangora joan zen, eta bertako orfeoian parte hartu zuen. 30 urte zituela hartu zuen bere gain Uzarragako eskola, 1915ean hain zuzen ere. Amilleta baserrikoa zen Ursula Arangurenekin ezkondu zen eta 9 seme-alaba izan zituen. Oso azkar alargundu zen, hala ere: 1943an.

Anita (alaba) eta Ursula (emaztea) arropak garbitzen.

54 urte egin zituen auzoko maisu lanetan. Beraz, bada zerbait. Hala, egindakoa eskertuz, Antzuolako herriak omenaldi bat eskaini zion 1965ean. Dena dela, dena esan behar bada, omenaldi honen detonantea 1965eko apirilaren 23an garai hartan ospetsua zen Iñaki Linazisoro tolosar idazleak “La Voz de España” egunkarian idatzitako “Nueces sin ruido” izan zen.

1965eko uztailaren 18an, domekan, egin zitzaion omenaldi hori. Ordurako bere bizitzako 750 ikasletatik 473 ikasle pasatuta zeuden Uzarragako eskolatik. Zerrendan azkena, urte hartan, Iraeta baserriko Luis Mari Zabala zen.


Udalaren omenaldia Jose Iñurrigarro alkatearen eskutik. Uzarragako apaiza, Isidro Legorburu.

Horrela ospatu zen egun hura: Eguerdiko 12:00etan elkartu omen ziren Uzarragako plazan herriko dantzariak eta txistulariak. Eta bertan “Alkate soinua” joz, eta herriko alkatea zen Jose Iñurrigarrorekin batera, sartu zen elizara Jose Maria. Meza, bere ikasle izandako batek eman zuen, orduan Loiolako Jesusen Lagundiko errektorea zen Antonio Aranak, bera ere Jesus Lagundikoa. Koruan, berriz, Luis Anduagaren zuzendaritza bikainarekin, Antzuolako, Bergarako eta Plaentxiko ahotsez osaturik, eta Simon Artolazabalak organoa joz, V. Goikoetxearen meza eskaini zen. Sermoia Anakleto Larrañagak, pasionista bera, eman zuen.

Baina meza ez zen dena izan, izan ere omenaldiarekin batera Uzarragako iturri berria, Uzarragako parrokoa zen On Isidrok inauguratu zuelako. 
 
Ondoren, baserritarrez jantzita zeuden beren eskolako umeek euskaraz olerki bat eskaini zioten. 
 
Gero, herriko udalbatzarrak, bere urtetako lana eskertuz, ekainaren 18an hartutako akordioa adierazi zion udaletxeko idazkaria zen Kruz Biterik. 

Alkateak ohorezko liburu bat ere eskaini zion, eta bertan zeudenak sinatu zutena. Gutxira herriko neskak dantza batzuk eskaini zituzten, eta ondoren Uztapide eta Basarri bertsolariek euren saioa eskaini zuten, bertan Jose Mariren lana eskertuz. 
UZTAPIDE ETA JOSE MARIA ITURRI BERRIAN

Bazkaria elizpean egin zen, guztira 240 pertsona elkartuz. Bazkalostean, Jose Mari Iparragirreren zortzikoa (“Eman ta zabal zazu”) eskaini zuen Jose Mari omenduak.


Beste bost urte iraun zuen bizirik Jose Maria Agirre Antiak. 1970eko urtarrilaren 18an hil zen, 54 urte eskola maisua izandakoa, eta 750 eskola umeen hezitzailea.


Guk ere, hezitzaile ere izanik, geure omenalditxoa ere eskaini nahi diogu honen bitartez.


UZARRAGAKO ESKOLAREN EGOERA TAMALGARRIA GAUR


 Oharra:
Artikulu hau osatzeko garai hartako egunkariak ("La Voz de España" eta "Diario Vasco") erabili izan dira batez ere.


UZARRAGAKO MAISU ETA ESKOLARI BEGIRA ERE KONTSULTATU:



UZARRAGAKO ESKOLAN EGONDAKO PUPITREA HERRIKO IKASTETXEAN












No hay comentarios:

Publicar un comentario en la entrada