2014/05/18

BASERRIETAKO GURDIAK

Gaur baserriko lanetatik desagertuta dago gurdia. Bere ordez traktoreak ikusten ditugu baserriko edozein garraio laboretan. Beraz, garai bateko gurdiak baserriko sabaietan betiko loa hartuta ikusten dira. Edozein baserritara jo besterik ez duzue egoera hau hala dela ziurtatzeko. Gurdia izan da gizakiok sortuta iraultzarik handiena, gurpil bidez gai izan garelako ez laboreak soilik baizik eta pertsonak ere garraiatzeko. Horretarako animali mota desberdinak erabili ditugu gurdiari tira egiteko: zaldiak, astoak, idiak ...
 
ALTAMIRA BASERRIKO GURDI ZORROTZA eta GOMAZKOA.

Adibide bat azpiko argazki honetan, bertan behiak dira gurdiari tiraka ari direnak.

ARRELUSTXIKI BASERRIA (MIGEL KORTABARRIA). BEHIAK GURDIARI TIRAKA

Hala ere, gurdi guztiak ez dira berdinak, erabileraren arabera aldatzen zirelako. Alegia, desberdina da udako soroko belarrak jaso eta garraiatzeko erabiltzen zirenak edo basoko egurrak ekartzeko erabiltzen zirenak, esate baterako. Aldatzen zena izaten zen gaineko oinarria edo plataforma. Motzagoa izaten zen basorako eta zabalagoa belarra, adibidez, garraiatzeko.






GARI JOTZE EGUNA ANTZUOLAN. BERTAN ARRELUSTXIKIKO GURDI ZORROTZA GARIZ KARGATUTA
2003ko UZTAILAREN 12an EGINDAKO OSPAKIZUNEAN

Hasiera batean gurpil zorrotza erabiltzen zen. Hau da, gurdiaren gurpil trinkoa egurrezkoa izaten zen, eta buelta osoa burdinazkoa zuena. Oso zorrotza izanda, bideak dezente markatzen zituen, eta horregatik batzuetan gaizki ikusita ere bai, bideak-eta hondatzen zituelako.

Gurdi honek zarata berezi bat ere egiten zuen, eta antzematen zen nondik nora zebilen edota zetorren. Zarata horrek gurdiaren plataformatik ateratzen zen ardatzak eta gurpilarenak (metalezko pieza batzuk zituztenak) elkarren artean ukitzen zirenean izaten zen.


ARRELUSTXIKIKO GURDI ZORROTZA GOIAN ETA ARRANDARIAKO BEHEAN


Gero hasi ziren gomazkoak, erosoagoak zirenak, eta bazterrak gutxiago hondatzen zituztenak.





ARRELUSTXIKI BASERRIKO GURDIAK ETA UZTARRIA

Gurdia mugitzeko ezinbestekoa zen uztarria. Berau ondo lotu behar izaten zen gurdiaren ardatzera, mugitu ez zedin eta animalien tirakada hobeto aprobetxatzeko.







Aipatu dugu badaudela beste gurdi batzuk, beste neurri eta erabilera anitzekoak. Euretako bat Ugartetorrekoa da. Argazkian ikusten dena aldapa handiko lurretan erabiltzen zen.

 
ALDAPA HANDIETAN ERABILTZEN ZEN GURDITXOA. UGARTETRORREKO ISIDRO ZABALETA

Gurdiak ere jolasteko tresnak edo tokiak izaten ziren. Ez nolakoa gainera!



"KUKURRUKA" JOLASA

"Baserrietan jolasten zen. Nahiko arriskutsua izaten zen. Gurdia libre zegoenean jolasten zen. Garia hartako gurdiekin, ez gomazko gurpilak zeuzkanekin. Gurdiaren ezpata bakoitzean jartzen ziren umeak. Atzean taldea, eta beste aldea, puntan, beste ume bat. Hala, atzeko taldeak gurdira salto egiten zuen eta beste umeak, inpultsoz, gora. Gora egiten zuenean esaldi bat kantatzen zuen, beste taldekoek erantzuteko:  

`Kukurruku, zer biozu?, olatia, zenendako?, abadiandako, abaida zetako?, mezia emoteko, mezia zetako?, Zerura juteko, Zerura zetako?, pastelak eta pentsua jateko´.


























ARIMENDI BASERRIAN ERE GURDI BAT ETXE AURREAN















BESTE BI HAUEK SARASKETA BASERRIKOAK DIRA

No hay comentarios:

Publicar un comentario en la entrada