2013/11/30

ZABORREN KUDEAKETA


Zaborren kudeaketa ez da egungo kezka gure udalerrian. Izan ere, 1960. hamarkadatik hasita ugaritzen ari ziren zabortegiei erantzuna emateko neurriak hartu beharrean aurkitu zen Udala, horretarako etxeetan zabor poltsak banatzeraino.

1966an alarmak piztu ziren:  

"El vertido de basuras en paraje algo cercano al casco de la villa (Burubikon, erreka gainean zegoen orduan herriko etxeetako zabortegia) ha demostrado el peligro a la salud pública, sobre todo contaminación peligrosa en los niños. Asimismo el vertido anárquico en la regata de la ría del pueblo demuestra falta de ornato e higiene”. 

Antzuolako erreka Ibarre auzoan

Izan ere, une hartan ez zegoen zaborrak jasotzeko sistema normalizaturik. 

Beraz, eskatu zitzaion garai hartako udaletxeari zerbait egin zezala egoera konpontzeko.

Gainera, erreka ere guztiz zikinduta zihoan eta jendeak bertara botatzen zituen etxeko zaborrak.

Halaxe, 1966ko abuztuan erabaki hau hartu zuen Udalak: 

"1º, establecer el servicio de basuras, con cuotas suficientes para sufragar el gasto del servicio desde 1º de enero del próximo año 1967; 2º, realizar las oportunas gestiones para la adquisición de vehículo bien por tracción mecánica o de sangre”.

Eta ondorioz, urte bereko uztailean:

“Se aprueba contrato de servicios de recogida de basuras con el vecino don Marcos García Alonso, señalando el comienzo del servicio el día 10 del actual. Se aprueba asimismo la obligatoriedad de la entrega de la basura en bolsas de plástico,los que serán suministardos por el ayuntamiento”.

Ondoren, zaborretarako plastikozko poltsak banatu zituen Udalak. 
 
Hala ere, 1970ean zabor bilketarako aldaketa bat etorri zen eta  Jose Agirre Azkarate ”Benitxu" enkargatu zen idi pare batekin herriko zaborra biltzeko. Ez zen egokiena izan bilketa sistema hau, eta istripu bat baino gehiago eragin zuena gainera (1971ko urrian 13an, lehena, eta 1972ko martxoaren 21ean, bigarrena):  

1976ko irailean, berriz, herrian bizi zen  Victoriano del Hoyo Ortegari esleitu zitzaion bilketa, hilero 18.000 pezetaren truke. 1977an, berriz, 23.000 pezeta, eta Eguzki auzoko etxebizitzak okupatzen hasi zirenean, ostera, 26.000ra igo zen. Baina gauza bat zen bilketa eta beste bat zabor horren tratamendua. Honi ere irteera bat emateko zera egin zuen 1967ko urtarrilean herriko Udalak:
 
"El Alcalde había gestionado con el ayuntamiento de Vergara la posible cosntrucción y servicio de horno crematorio,y que dicha gestión no había dado resultado por la razón de que el ayuntamiento de Vergara tenía en proyecto la construcción del horno  hacia la carretera de Mondragón. Por ello propone la apertura de un expediente para la construcción de un horno crematorio de basuras de acuerdo con el proyecto piloto “Oñate”.

Krematorioaren gaia aurrera zihoan, eta 1971ean Bergara eta Antzuolko udalek erabaki zuten erraustegi bat eraikitzea Antzuolan, eta bera Burubikon egitea, Mixora hartzen den bidean hain juxtu. 

Proiektua, aurretik herriko ur estolderia ere diseinatu zuen Jose Maria Elosegiri esleitu zitzaion. Obraren aurrekontua 4.260.000 peseta izan zen.

Obretako lan garrantzitsu bat, Burubikora zetorren erreka estaltzea izan zen, bertan erraustegiaren errautsak gainean ezartzeko. Obra baimena 1972ko apirilean etorri zen.

Egin bitartean, herritarren kontzientzia ere landu beharra zegoen,izan ere kexak gero eta ugariagoak ziren (1973. urtea): 

“Muchos Vecinos de Antigua 8, nº 4, sacan sin reparo durante cualquier hora del día o de la noche los sacos de basura, dejándolos frente al portal ... ocasionando insorpotables olores y la consiguiente cantidad de moscas... Por lo que se pide impedir se saque a cualquier hora”. 

Beraz, ezinbestekoa zen:

“Montar un dispositivo de vigilancia en las regatas de este vecindario, y especialmente del casco urbano, para evitar el vertido de basuras, denunciando a los infractores. También se denuncia el vertido de residuos de ganado a la regata de Anzuola, poniéndoze en conocimiento que está prohibido verter residuos”.



Erraustegia Burubikon, 1980an, klausuratzeko egun batzuk falta zirela. Gaur desagertuta.

1976ko otsailean martxan zeuden zaborrak erretzeko labeak, izan ere gauza bitxia gertatu zen Antzuola eta Bergarako udalen arteko (des) koordinazioan:

“Nos hemos visto sorprendidos de que dichos hornos crematorios de basuras han sido puestos en funcionamiento, sin que se haya comunicado a este Ayuntamiento este extremo, ni la terminación de la obra. Y al objeto de regularizar estas anomalías, propongo a V.S. (Alcalde-Presidente del Ayuntamiento de Vergara) se digne convocar una reunión de representantes de ambos ayuntamientos, para formalizar el uso de los hornos, recogida basuras y otros extremos, que sirva de base para la buena marcha de este servicio. Y debo añadir por la presente que los encargados del servicio de basuras de ese Ayuntamiento han depositado basuras en todo el acceso y al pie de la carretera general en detrimento de la salud pública, por lo que entendemos debe dar las oportunas órdenes para la retirada de dichas basuras”.

Kontua da zabor bilketa eta tratamenduarena ez zela Bergara eta Antzuolako arazoa soilik, baizik eta bailara osoarena, eta 1976ko ekainean aurreikusi zuen Foru Aldundiak:

"la construcción e instalación de una moderna estación de tratamiento de basuras conjunta a situar en la escombrera de Mondragón en la regata Aquey, para Mondragón, Arechavaleta, Anzuola, Eibar, Elgoibar, Escoriaza, Placencia de las Armas y Vergara. Se aprueba por unanimidad comenzar el expediente”.

Baina kexak berehala sortu ziren antzuolarren aldetik:

" Como consecuencia del mal olor que se desprende de la escombrera debido al vertido incontrolado e insistente de las basuras fuera del horno. Se toman estas medidas:1º, poner cadenas y candados que impidan el paso a la escombrera; 2º,prohibido quemar nada fuera del horno; 3º, permitir solamente arrojar basuras municipales de Vergara y Anzuola; 4º, no dar ningún permiso hasta que ni se demuestre que el horno quema todo lo que se deposita en él mismo. Asimismo se decide poner rotulaciones prohibiendo arrojar basuras al río”.

Baina zaborren kudeaketak eta erreketak beste norabide bat hartu zuen 1980tik aurrera. Izan ere, sortua zen Debagoieneko Mankomunitateak bere gain hartu zuen zaborren kudeaketa. Eta hala, 1980ko irailetik aurrera zabor bilketa egunero eta gaueko 10ak ondoren egiten hasi zen, eta zabor erreketa, berriz, Arrasateko AKEI erraustegian.




1979tik 1983ra udal zinegotzia izan zen Jose Anjel Zabalok ondo gogoratzen ditu garai hartako kontuak: 

 
 
"Antzuolan, garai batean, Benitxu azpiko aldean, erreka aldera, botatzen ziren zaborrak. Txapuza bat zen, baina garai hartan ez zitzaion garrantzirik ematen erreka-eta zaborrak botatzeari. Ondoren Burubiko aldean erraustegi bat egin zen, eta bertan erretzen hasi ziren zaborrak. Horrela hasi zen mankomunitate mailan forma ematen zaborrak erretzeko ideia honi, baina diru falta handia zenez, Arrasatek eta Bergarak dirua eman ordez, kamioiak eman zituen zaborrak-eta biltzen joateko. Hala, zaborrak erretzeko labea (AKEI) egin zen Arrasaten, Kanpatzar igoeran, bere garaian aurreratuena, eta Vigotik kopiatutako sistema zena. Baina hasieratik arazoak eman zituen, egiten zituen emisioak handiak zirelako. Neurri zuzentzaile batzuk hartu ziren horri aurre egiteko (lurra bota, filtroak jarri…), eta gaur arte, nolabait, iraun duen zerbitzua izan da. Hau izan zen Mankomunitatearen bigarren zerbitzu eta zeregin garrantzitsuena".



Erraustegia Burubikon kokatu zen, Mixoko bidean. Gaur egun ere degradatutako ingurua da, agian inoiz egin ez den garbiketaren zain.





2013/11/23

ZUHAITZAK (VIII): MALBARRO SAKONA ETA MALDARROPA PAGADIA

Ugariak dira oraindik han eta hemen Antzuolako udalerrian ikus daitezken pagadiak. Garai honetan, udazkena aurrera doala, politak egoten dira, orbeltzen hasi direlako zuhaitzak. Tartean, katagorriak ere ikusteko aukera egoten da, han eta hemen saltoka negurako probisio bila. Hona dakargu Arrola azpian dagoen pagadia, Malbarro sakona eta Maldarropa. Herrian dagoen pagadi ederrena izan daiteke, bertan pago zaharrak, ertainak eta gazteak nahasten dira. Beraz, berezko mintegia ere badago. 

Une honetan herriko pagadia bihurtu da berau, izan ere Josemari Ugaldek, Olamendi baserriko ugazaba zenak, bere testamentuan herriari laga dio bera.

Dagoeneko ezagutzen dugun "rosalia alpinaren" bizi tokia ere bada, baina baita beste animali (orkatzak, basurdeak...) eta hegaztirena ere.

Erraz joan daiteke bertara Altzeta baserritik Lakiriola bidea hartuz.


KATAGORRIA ASKO UGARITU DA GURE BASOETAN
GARAI BATEAN IKATZA EGITEKO LEPATUTA DAUDE PAGOAK


EHUN URTE BAINO GEHIAGO DITUZTEN PAGO ZAHAR UGARI DAGO BERTAN

PAGO GAZTEAK ERE BADAUDE. MINTEGIAK ERE BAI
ALTZETATIK ANTZUOLA IKUS DAITEKE.

MANTIS RELIGIOSA


Antzuolan ere naturak bere garrantzia daukala ezin ukatu, nahiz eta aspaldi honetan han eta hemen dauden obrekin beste zerbait eman. Hala ere, tartean, bidean animalia bitxiak aurki daitezke, eta euren artean intsektoak. Euretako batekin topo egin genuen duela gutxi Goikoetxe baserri inguruan, "matis" batekin.

MANTIS RELIGIOSA BAT GOIKOETXE BIDEAN


2013/11/17

ARROLA eta 1974ko LEHEN FINALISTA EGUNA "KOROSON".

1972ko azaroan eratu zen ofizilaki Arrola Mendizale Elkartea. Orduan ere osatu zen lehendabiziko Zuzendaritza Batzordea: Jose Lizarralde (lehendakaria), Begoña Lete (lehendakari ordea), Mari Jesus Arbulu (idazkaria), Lorentzo Iturbe (diruzaina), Iñaki Jauregi, Juan Kortabarria, Maite Guridi, Tomas Larrea, Pepe Navarro, Felix Lizarralde eta Migel Igartza batzordekideak osatuz.

1974ko irailean 8an, berriz,ospatu zen Koroson antolatutako lehen finalista eguna. Egun handiak ospakizun handiak eskatzen zituen, eta herri guztiak parte hartu zuen festan. Baita une hartan  Euskal Mendizale Federazioko burua zen Pako Iriondok ere. 

Eta nola ez, 1974a izanik, Frankoren Diktadura garaia oraindik, agintariak aldez aurretik emandako baimenari "esker" egin zen jaia.
 Dominen banaketa

Lehendabizi, meza eman zen. Bertan dagoeneko apaiza ez den Agustin  Landak eman zuena, tartean Kruz Azkaratek bertsoak eskainiz. Ondoren etorri ziren dantzariak eta, bukatzeko, dominen banaketa herriko mendizaleei.


Jaialdiaren ondoren, bazkaria, erromeria eta jolasak (zaku karrerak, maleta karrerak ...) egon ziren. Eguraldi paregabekoarekin bukatu zen egun gogotsu hura. 

 Agustin Landa apaiza meza ematen eta Kruz Azkarate  bertsoak botatzen.
Agustin apaiza meza ospatzen.
Azpian, garai hartan euskal mendizale federazioko lehendakaria (1972-1976) zen PAKO IRIONDOri agurra



Bazkalostean jokoak izan ziren nagusi: zaku karrerak, maleta karrerak ... dena herriko txistulariak eta dantzariak alaituta.
TABERNATXOA ERE JARRI ZEN
KOROSOKO PAGAPEAN
 HERRIKO KOADRILA DESBERDINEK PARTE HARTU ZUTEN EKITALDI HARTAN




2013/11/16

BAZTARRIÑAK (GOIKO ETA BARRENEKOA) BASERRIAK

Badaude Antzuolan herrigunetik zeharo baztertuta gelditzen diren baserriak. Euretako bi (garai batean hiru) Bazterriña baserriak dira: Goikoa, Erdikoa eta Barrenekoa. Egun, hutsik badaude ere, bertan aktibitate minimo bat jarraitzen du egoten (baratzak, behorrak, ardiak ...).

Trekutz azpian, Mekolalde aldera behera hasteko bidean aurkitzen dira baserri hauek. Bertara joateko, oinez joan daiteke Trekutzetik, edo baita, nahiz eta luzea izan, kotxez Urretxutik Mekolaldera doan bidea hartuta. Urretxutik, pare bat kilometrotara, ezker aldera, baserri hauetara jotzeko bidea hartzea da egokiena. Bide batez, gainera, Ursalto baserria, Antzuolakoa ere, ikusteko aukera ere badago.

Guk geuk oinez egingo dugu, eta Trekutzetik jaisten bagara, lehendabizi, Bazterriñagainekoa denarekin bat egingo dugu. Horretarako herrigunetik 6,5 kilometro egin behar izan ditugu.

Historiari erreparatuz, esan beharko litzateke zaila dela esatea zein izan zen lehendabizi eraikitako baserria. Dakiguna da 1543an  Baztarriña izeneko baserri bat eraikita zegoela. Dena dela, XVII. menderako hirurak eraikita zeudela jakin badakigu.

 BAZTERRIÑAGOIKOA

Bazterriñagoikoan Juan Aizaga, emaztea eta bost seme-alaba bizi ziren XVII. mendean, baina XIX. mendean bi etxetakoa zen baserria, eta hala izan zen 1973an bertan bizi zirenak, Pedro Jauregi eta Josefa Badiola batetik, eta Bittori Ibarguren bere bi seme-alabekin bestetik, Zumarragara bizitzera joan ziren arte.

Sute latza gertatu zen 1779ko azaroaren 29an bertan, bi ahizpa hil ziren.

Hainbat jendek ere oso borroka lekua zela inguru hau aipatu digu. Agian garai batean Pikunieta baserrian ostatua zegoelako? Batek daki han zenbat haserre egosiko ziren ardoaren kontura, ezta? 


BAZTARRIÑAGOIKO LABADEROA ETA ITURRIA.  
AZPIAN ARDI KORTA


HARKAITZEAN JASOTAKO BASERRIA ETA ATE AURREKO KONJUROAK: ERRAMU EGUNEAN BEDEINKATUTAKO GURUTZEAK. AZPIAN EGURREZKO PANPINA ETA MAHATSA. 

BAZTARRIÑAGOIKOA
BAZTARRIÑAGOIKOAN OSPATUTAKO EZTAIA. SUKALDARIAK ONDARREKO TABERNAKOAK.

Beherago (50 metrotara) garai batean  Bazterriñaerdiko baserria egon zen lur sailarekin topo egingo dugu. Gaur, txabola bat eraikita dago bertan. 

1652koa da bere lehen aipamena. XX. mendean (1973an), Zumarraga alde egiten zuten bertan bizi ziren Pedro eta Jesusa Iparragirre anai-arrebek. Baserria, desagertuta dago.













Bazterriñaerdikoaren antzinako argazkia (1970. hamarkadakoa), eta gaur bertan eraikita dagoen txabola.









 Baztarriñabarrenekotik ikuspegi ederra dago Elosu aldera. Eta bertatik Pikunieta baserria ere ikus daiteke.


Beherago joanez gero, berriz, barreneko Baztarriñarekin (Baztarriñabarrenekoa) bat egingo dugu. XVII. mendearen hasierakoa jo daiteke baserria, orduan Juan Lekuona bere emazte eta lau seme-alabekin bizi zen bertan. Baserri hau ere 1970. hamarkadan hustu zen, Gregorio Irizar Zumarraga jaitsi zenean.

1720. urteko dokumentu baten arabera, ostera, baserri hau Baztarriña-Amilleta bezala ere ezagutzen zen.

Azpiko argazkietan baserria eta inguruan duen txabola ikus daitezke.


2013/11/10

KOLEKTOREA: UR ISURKETEN KANALIZAZIOA (ESTOLDERIA)

Garai batean Antzuolako errekari "zazpi koloretakoa" deitzen zioten, orduan etxe nahiz industriako edozein isurketak errekan bukatzen zuelako.  

Kontuan izan behar dugu Antzuolak oso industria egoera berezia bizi zuela 60-70. hamarkadan. Hala, 1967ko udal eskutitz baten bidez ohartarazten zaigu herriko industria batzuei buruz, zera:

“En cumplimiento del acuerdo tomado por esta Corporación el día 27 de mayo, y con el objeto de salvaguardar la debida sanidad del río que transcurre por esta villa, he sido autorizado para tener relaciones directas con los industriales para que adopten las medidas sanitarias oportunas al objeto de que los vertidos al río estén suficientemente clarificados. Relación de industrias: Productos Estala; Emiliano Alonso; José María Camacho; Colas Echaniz; Bareño Hermanos; Manufacturas Olaran; Galarza Hermanos; Areizaga Hermanos”.

Industria jarduna gero eta handiagoa zen eta bertan sortzen ziren ur zikinen jarioak ere ugariak (produktu kimikoak barne), eta denek errekan bukatzen zuten. Are gehiago, larru lantegiak ere ugariak zirenez herrigunean, eta industria prozesua uraren erabileran oinarrituta, isurketak ugariak izaten ziren, sarritan larru eta haragi hondarrak nahastuz.

Arazoa zein zen ikusita, konponbideren bat hartzea erabaki zen. Horietako bat etxeetan eta industrietan sortzen ziren ur isurketarako erreka bazterretik joango zen berezko kanalizazio sistema bat egitea izan zen. Gaur,  Arizti baserri inguruan errekan bukatzen den kanalizazioa eginda badago ere, kontrolatua egiten da isurketa horrek ez du bermatzen ura garbituta irteten denik, tratamendua oraindik konpontzeke dagoelako; konponduko omen dena egiten ari diren autopista bukatzerakoan.


ARIZTI BASERRI PAREAN ISURTZEN DIRA ESTOLDERIAREN BITARTEZ ANTZUOLAN SORTZEN DIREN UR ZIKINAK

Egin dezagun historia, eta jakin dezagun noiz hasi zen neurri batean isurketei konponbide bat jartzen.

Egoera benetan larria zen 1970. hamarkadaren hasieran, eta 1972an, “tras la visita de Don José María Elósegui, Ingeniero de Caminos de la Diputación de Guipúzcoa, se trató del proyecto del colector general, que es una obra urgente y necesaria".


ESTOLDERI EDO KOLEKTOREAREN SISTEMA ADIERAZGARRIA DA ERREKA ZEHARKATZERAKOAN, BATZUK (IBARRE edo ONDARRA AUZOAN BEZALA) ZUBIAK EGITEKO ERABILI DIRA. 

IBARRONDO-ONDARRE AUZOA


Baina hitzetik ekintzetara pasatzea kostatu egiten zaigu sarri, eta kolektorearekin ere antzerako zerbait gertatu zen, izan ere 1976ko apirilaren 23an dugun dokumentu baten arabera kolektorea hasteke zegoen. Hala ere, 1978koan sartzea lortu zen aurreikusita zeuden lehendabiziko fasearen bi kilometroak; hau da, Arizti baserriraino: "con presupuesto de 5.000.000 Ptas”.

Izan ere, gero eta beharrezkoagoa zen kolektorea:  “Que esta villa carece de colector general para la recogida y evacuación de aguas negras, lo que determina que el vertido de las diversas alcantarillas y viviendas de la villa se efectúe prácticamente en las aguas del río Anzuola a su paso por la población. Esta penosa situación origina la producción de malos olores con caracteres agudos en la época estival, así como los correspondientes riesgos de orden sanitario... Por lo tanto se pide con los beneficios del Decreto de 17 de Mayo de 1940 y Orden de 30 de Agosto del mismo año... la construcción de un colector general de aguas residuales”.

Obraren zuzendaritza ere, obra diseinatu zuen Jose Maria Elosegiri eman zitzaion.

Eta gaur egun ere gertatzen den bezala, orduan ere aurrekontuak gorabehera handiak izan zituen. Azken erreferentzia duguna da obraren kostua 18.242.951 pezeta izan zela, eta Foru Aldundiaren ekarpena, berriz, 10.945.771 pezeta. Dena delakoa, Udalak kreditua (mailegua eta aurrerakina) eskatu beharrean aurkitu zen, eta 1978an Kutxari  (CAP) 6.485.466 Pezeta eskatu zion.
 
Baina Udalak egin beharreko diru ekarpena handiagoa izan zenez, CAP-ri eskatutako kredituaz gain, herritar bakoitzak ere egin behar zuen kontribuzioaz adierazi zuen. Guztira, beraz, 7.297.180 pezetara igo zen aurrekontua.

Hurrengo urratsa obrak nork egingo zuen aukeratzea izan zen, eta 1978ko azaroaren 20an Anoetako semea zen Ignacio Garmendia Mayozi eman zitzaion obra esleipena. 

Udalaren buruhauste handiena, suposatuko den bezala, nola ordaindu aurrekontua izan zen. Aipatu dugu horretarako Legediak babesa ematen ziola udalari herritarrei zerga bereziak ezartzeko: "Según la ley establece que en obras de esta naturaleza la obligación de aplicar contribuciones especiales, el 10% del presupuesto total de las obras en población inferior de 10.000 habitantes... Por lo tanto del presupuesto de 18.242.951 Ptas., correspondería a contribuciones especiales 1.824.295 Ptas.; es decir, el 10%.". 

Honek zeresan handia eta kexa sortu zuen Antzuolako hainbat auzo eta herritarrengan, udal instalazioetan hainbat herritarrek herriko udalbatza bera "bahitzeraino". Adibidez, sonatua izan zen 1980ko otsailean "Poligono 8"ko auzotarrek udaletxera egindako manifestazioa zerga igoerak eta kontribuzio berriak salatuz.





 


EPELEN (ARRASATEN) ETA MEKOLALDEN (BERGARAN) DAGOENEKO MARTXAN DAUDE UR GARBIKETARAKO SISTEMAK. 
DEBA IBAIA GARBI DOA ZATI HAUETAN



Kontuak kontu, etxebizitza bakoitzari 3.200 pezeta ordaintzea tokatu zitzaion. Orduan ere, batzuek ez zutela ordainduko salaketa ere egin zuten.

1979an, bada, obrek hankaz gora jarri zuten herri osoa, eta seguritate neurriak ere hartu beharrean egon ziren obra arduradunek.

Obrak bukatuta, lehendabiziko zeregina errekara amurrainak botatzea izan zen, " por ello me permito (alkateak) recordarle la prohibición de verter ácidos u otros desperdicios industriales sobre dicho río, tomando las medidas oportunas en evitar posibles accidentes”.

Kaleetako bideak guztiz apurtuta gelditu zirenez estolderiaren obrak zirela eta, berriro asfaltatu behar izan ziren 1980ko apirilean egin zena.

GAUR, ANTZUOLA ERREKAN, LERTXUNAK ERE IKUS DAITEZKE

Harrez gero, euri asko egin du, noizbehinka ur isurketaren batek amurrainak hiltzeraino. Eta eguna da esateko Ariztitik Bergarako ura garbitzeko kanalizazioa oraindik ere egiteke dagoela, eta gaur Bergaran, San Antonio auzoan, Antzuolatik datozen urak kutsatzen du dagoeneko garbi datorren Deba ibaia. Bizitzaren paradoxak!

 ANTZUOLA ERREKAK ISURTZEN DITU URAK DEBA IBAIAN, BERGARAN, SAN ANTONIO AUZOAN.